Vajinismus Türleri
Vajinismus, genel olarak cinsel birleşmenin gerçekleşememesi olarak tanımlansa da her kadın bu durumu aynı şekilde yaşamaz. Bu nedenle vajinismus, ortaya çıkış şekline ve semptomlarına göre farklı türlere ayrılır. Bu bölümde, vajinismusun çeşitli görünümleri ve benzer cinsel işlev bozuklukları ele alınmaktadır.
Birincil (Primer) Vajinismus
Birincil vajinismus, kadının ilk cinsel deneyiminden itibaren hiçbir şekilde cinsel birleşmenin gerçekleşememesi durumudur. Bu en sık karşılaşılan vajinismus türüdür. Kadınlar, evliliklerinin üzerinden aylar hatta yıllar geçmesine rağmen hâlâ bakire olabilir.
Bazı kadınlar ise yalnızca birkaç kez ağrılı, başarısız ilişki denemesi yaşamış olabilir. Ancak bu durumlar da yine primer vajinismus kategorisine girer. Temelde, ilk cinsel birliktelik denemelerinden itibaren sürekli bir engel hali mevcuttur.
İkincil (Sekonder) Vajinismus
Sekonder vajinismus, daha önce sağlıklı bir cinsel yaşamı olan kadının, sonradan gelişen travmatik bir olay veya medikal müdahale sonrası ilişkiye girememeye başlamasıyla ortaya çıkar. Zor doğum, kürtaj, travmatik jinekolojik muayeneler, ağrılı cerrahi işlemler gibi deneyimler bu durumu tetikleyebilir.
Ayrıca cinsel taciz veya tecavüz gibi travmatik yaşantılar, sadece vajinismusa değil, aynı zamanda cinsel isteksizlik, tiksinme ve uyarılma sorunlarına da yol açabilir. Sekonder vajinismus, primer vakalara göre daha nadir görülür.
Aparoni (Apreunia)
Latince kökenli aproni kavramı, kadın ya da erkek kaynaklı olsun, genel anlamda cinsel birleşmenin gerçekleşememesi durumunu ifade eder. Bu durumun nedeni psikolojik, fiziksel ya da her ikisinin birleşimi olabilir. Vajinismus da, psikolojik temelli bir aproni türü olarak değerlendirilir.
Disparoni (Dyspareunia)
Disparoni, cinsel birleşme sırasında ya da sonrasında yaşanan ağrı, yanma veya rahatsızlık hissidir. Çoğu zaman fiziksel nedenlere dayanır. Bu nedenle, tanı sürecinde dikkatli bir jinekolojik değerlendirme şarttır.
Vajinismus hastalarının büyük çoğunluğu cinsel birleşmeyi hiç gerçekleştiremezken, bir kısmı da bunu şiddetli ağrı ve kasılmalar eşliğinde başarabilir. Bu nedenle, bazı vajinismus vakalarında disparoni semptomları da eşlik edebilir.
Vulvar Vestibulit Sendromu (VVS)
Vulvar vestibulit sendromu, vajina girişinin çevresindeki bölge olan vestibul alanının iltihaplanmasıyla ortaya çıkar. Bu durum kadınlarda şiddetli ağrılı cinsel ilişkiye sebep olabilir. Genellikle sık vajinal enfeksiyonlar, irritan kimyasallar, kronik tahriş ve HPV enfeksiyonu bu bölgede hassasiyetin artmasına neden olur.
Tedavide öncelikle lazer ve radyofrekans (RF) gibi cerrahi olmayan yöntemler tercih edilir. Bu yöntemler etkisiz kalırsa, iltihaplı dokunun cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.
Tedavi Öncesi Jinekolojik Değerlendirme Neden Gerekli?
Cinsel ilişkiye hiç giremeyen ya da ağrılı şekilde girebilen kadınlar, ilk olarak detaylı bir tıbbi öykü (anamnez) alınarak ve ardından jinekolojik muayene ile değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme sayesinde vajinismus, disparoni veya diğer fiziksel nedenler net biçimde ayırt edilebilir.
Vajinismusun türü, nedenleri ve eşlik eden belirtileri; uygulanacak tedavi planının etkinliğini doğrudan etkileyen önemli faktörlerdir. Bu nedenle tedavi öncesinde doğru sınıflama yapılması büyük önem taşır.